Upphaflega birt á vefsíðu Samfundet Sverige-Island árið 2017.

"Vid sidan av mitt anlete, på ungefär en spjutlängds avstånd skymtade jag då ett par isländska skor och hörde ifrån ovan en sträv röst som talade och sade: Hvað heitir maðurinn? Jag svarade med svag stämma: Eg heiti Sven Birger Fredrik Jansson og er frá Stokkhólmi í Svíþjóð. Med känsla för tradition  och språkriktighet genmälde rösten: Þú heitir Sven, en þú ert Jans son."

Upphaflega birt á vefsíðu Samfundet Sverige-Island árið 2017.

Den som reser längs de isländska vägarna kan förundras över de väl skyltade gårdsnamnen. De kan te sig främmande, nästan exotiska, men visar sig flest rymma västnordiska ord och begrepp. Översikten ger också några keltiska exempel på ortnamn.

Í tilefni af ári fjalla 2002

Birtist upphaflega í janúar 2005.

Kerling kemur víða fyrir sem nafn á fjalli, tindi eða drang og verða nokkur þeirra nefnd hér:

1) Drangur sem gnæfir upp úr líparítskriðu í vestanverðum Kerlingarfjöllum í Árnessýslu. Þar er líka Kerlingará í Kerlingargljúfri.

2) Drangur í vesturhlíð Kerlingarfjalls á Snæfellsnesi, við hana er kennd gamla leiðin um Kerlingarskarð.

Birtist upphaflega í mars 2004.

Orðið ambátt er tökuorð úr keltnesku og lengra aftur latínu ambactus ('þjónn') og merkir 'ófrjáls kona, þræll'. Það hefur komist snemma inn í germönsk mál og hefur verið í íslensku frá fyrstu tíð. Allnokkur örnefni á Íslandi eru með orðliðnum ambátt:

Birtist upphaflega í janúar 2004.

Birtist upphaflega í október 2009.

Bæjarnafnið er til á tveimur bæjum á Suðurlandi, annars vegar í Flóa og hins vegar í Holtum. Bæjarnafnið í Holtum kemur fram í aðeins eldri heimild en hitt. Það er skrifað Olvashollt eða Olvassholltt í fornbréfi 1503 (DI VII:635–636) og Olvarsholltt 1504 (DI VII:677–678). Í yngri heimildum hafa rithættir verið með ýmsu móti:

Birtist upphaflega í mars 2005.

Birtist upphaflega í nóvember 2005.

Birtist upphaflega í mars 2004.

Birtist upphaflega í desember 2005.

Birtist upphaflega í febrúar 2003.

Ásgeir Blöndal Magnússon nefnir örnefnið í Íslenskri orðsifjabók sinni en ekki hvar það sé. Hann segir: „Orðið virðist haft um ávalan grasbala á túni. Nafnið er efalítið tengt stafur en merkingarferli óljóst, eldri merk. hugsanl. ‘gerði’ eða ‘stallur’.“ (bls. 953).

Staðurinn sem nafnið á við hefur ekki fundist og eru það því vinsamleg tilmæli til þeirra sem kynnu að þekkja örnefnið að láta vita á Örnefnasafni hvar á landinu það sé að finna og hvernig staðurinn líti út.

Birtist upphaflega í mars 2004.

Birtist upphaflega í maí 2007.

Birtist upphaflega í júní 2004.

Birtist upphaflega í ágúst 2005.

Birtist upphaflega í júlí 2005.

Setberg var nafn á a.m.k. 7 bæjum á landinu, auk allmargra örnefna. 1) Við Hafnarfjörð. 2) Kirkjustaður í Eyrarsveit á Snæf. 3) Á Skógarströnd í Snæf. 4) Í Fellahr. í N-Múl. 5) Eyðibýli í Borgarfirði eystra, N-Múl. 6) Í Nesjahr. í A-Skaft. 7) Hjáleiga frá Seljalandi, V-Eyjafjallahr., Rang. Auk þess var þurrabúð með þessu nafni í Bæjarskerjum í Sandgerði.

Setberg er allvíða til sem örnefni eins og hér verða rakin dæmi um:

Birtist upphaflega í nóvember 2002.

Birtist í apríl 2006.

Birtist upphaflega í ágúst 2004.

Birtist upphaflega í mars 2006.

Birtist upphaflega í september 2002.

Birtist upphaflega í október 2005.

Birtist upphaflega í desember 2004.

Birtist upphaflega í janúar 2003.

Birtist upphaflega í september 2004.

Birtist upphaflega í mars 2004.

Birtist upphaflega í júní 2005.

Birtist upphaflega í júní 2003. Hallgrímur J. Ámundason bætti við efni í júlí 2012.

Birtist upphaflega í desember 2002.

Birtist upphaflega í nóvember 2006.

Birtist upphaflega í nóvember 2003.

Birtist upphaflega í desember 2003.

Birtist upphaflega í apríl 2004.

Birtist upphaflega í september 2005.

Birtist upphaflega í desember 2006.

Birtist upphaflega í október 2002.

Birtist upphaflega í október 2004.

Birtist upphaflega í apríl 2005.

Birtist upphaflega í október 2003.

Birtist upphaflega í janúar 2006.

Birtist upphaflega í október 2006.

Orðið frakki getur merkt ‘yfirhöfn’, ‘myglað hey’, ‘stórgert hey', ‘lélegur gripur’, ‘ryðgaður hlutur’ og svo Frakki ‘maður í/frá Frakklandi’ (Íslensk orðabók, bls. 379). Orðið er til sem forliður nokkurra örnefna en ekki er vitað í hvaða merkingu það er hverju sinni. Örnefni eru a.m.k. þessi:

Birtist upphaflega í september 2003.

Birtist upphaflega í júlí 2004.

Birtist upphaflega í nóvember 2004.

Birtist upphaflega í maí 2005.

Birtist upphaflega í mars 2004.

Birtist upphaflega í maí 2004.

Dímon er örnefni sem kemur fyrir á nokkrum stöðum á landinu. Nafnið er ýmist karlkyns eða kvenkyns:

Birtist upphaflega í ágúst 2003.

Í landi Reykjatorfu í Ölfusi í Árnessýslu er örnefnið Dirgirabotnar, mýrarbrúnin þar sem Ölfusborgir standa (Árbók Ferðafélagsins 2003:128). Þar eru einnig tveir Dirgiralækir, syðri og nyrðri, og Dirgiramýri.

Birtist upphaflega í júlí 2003.

Birtist upphaflega í mars 2004.

Orðið merkir 'tjörn (vegna stíflu), pollur, votlendi' og er líklega tökuorð úr miðlágþýsku dam 'stíflugarður'. Örnefnið Dammurvar til sem landamerkjaörnefni á Fellsströnd í Dal. (Ísl. fornbréfasafn VII:170 (1493)), síðar nefnt Saurpollur (Örnefnaskrá Arnarbælis). Það er til á nokkrum stöðum, t.d. sem blaut mýri í landi Iðu í Biskupstungum, sem mýrarsund í Vatnsnesi í Grímsnesi og býli í Sandvík í Norðfirði. Í samsetningu er það t.d. til sem Kaldaðarnesdammur í Árn.

Birtist upphaflega í ágúst 2002.

Búrfell eru 46 talsins, nokkuð há stapafjöll með klettum ofantil. Nokkrir bæir bera líka þetta nafn. Búrfellin eru þessi:

Birtist upphaflega í febrúar 2005.

Birtist upphaflega í maí 2003.

Birtist upphaflega í apríl 2008.

Elsta þekkta dæmið um örnefnið Bjalli er í samsetningunni Bjallabrekka undir Eyjafjöllum í Rang. sem Hauksbók Landnámabókar nefnir með þessum orðum:

Birtist upphaflega í apríl 2003.

Örnefnið Baula er til á nokkrum stöðum í landinu: 

Birtist upphaflega í mars 2004.

Elsta dæmi um orðið amt er frá 16. öld, skv. heimildum, í merk. 'umboðsstjórnarsvæði', sem tökuorð úr dönsku, en það er ættað úr latínu, skylt orðunum ambátt og embætti. Í Stardal í Kjalarneshr. eru nokkrir hnúkar nefndir Amtið, og þar er einnig Stiftamt, en ekki er vitað um tildrög nafnanna.

Birtist upphaflega í september 2006.

Þessi skrá um ættarnöfn á Íslandi er birt hér á vinnslustigi til þess að afla nánari upplýsinga um tilkomu nafnanna hér á landi. Hún byggist á ýmsum heimildum, ekki síst Ættarnafnabók, sem stjórnvöld skráðu í ættarnöfn á árunum 1915-1925. Á þeim árum var leyft að skrá ættarnöfn opinberlega og greiddu menn fyrir skráningu nafnanna. Ættarnöfn höfðu smám saman verið að festa sig í sessi á Íslandi á öldunum á undan, bæði tóku Íslendingar sem dvöldu erlendis við nám upp ættarnöfn og eins komu erlendir menn, einkum kaupmenn og athafnamenn, sem hér settust að, upp ættarnöfnum sínum hérlendis.

Birtist upphaflega í júní 2006.