Guðrún Nordal flytur fyrirlestur í tengslum við sýninguna Heimur í orðum í fyrirlestrasal Eddu.

Í erindinu verður fjallað um Bergsbók sem er eitt þeirra glæsilegu handrita sem fengin hafa verið að láni úr Konungsbókhlöðu í Stokkhólmi á sýninguna Heimur í orðum. Handritið var skrifað á Íslandi um 1400 en flutt til Noregs á sextándu öld, fór þaðan til Danmerkur og loks til Svíþjóðar.

Það er feikistórt, meira en 200 blöð, og geymir sögurnar miklu um Ólaf Tryggvason og Ólaf helga, sem hafa þegar hér er komið sögu vaxið mjög og innlimað margs konar efni um konungana, eins og Íslendingasögurnar Hallfreðar sögu og Fóstbræðra sögu.

Milli sagnanna tveggja eru skrifuð stórkostleg stök kvæði um konungana tvo, þar á meðal Geisli Einars Skúlasonar og sjálf Lilja í elstu varðveittu gerð. Í Bergsbók eru ritaðar meira en 650 vísur og verður í erindinu hugað að þessu margbreytilega og merkilega efni og skáldunum sjálfum. Handritið er nefnt eftir Bergi Sokkasyni, ábóta á Munkaþverá, sem í handritinu er sagður hafa ritað Ólafs sögu Tryggvasonar.

Viðburður á Facebook

Í Eddu verður margt um að vera á Menningarnótt!

Kl. 10−17
Ókeypis aðgangur inn á handritasýninguna
Einstakt tækifæri til að sjá fimm forn handrit; Hómilíubókin, Uppsala−Edda, Bergsbók, Grettis sögu handrit og Codex Sparfvenfeldianus. Handritin eru fengin að láni frá Svíþjóð og verða til sýnis til 9. nóvember.

Kl. 13−16
Fjölskyldusmiðja
Tekið verður á móti gestum á öllum aldri í safnkennslustofunni Sögu á 1. hæð. Þar verður hægt að búa til sinn eigin upphafsstaf og skreyta í stíl íslenskra fornrita, klippa saman furðuverur, leika, lesa og lita.

Kl. 14−16
Leiðsagnir um handritasýninguna
Kannaðu leyndardóma fornbókanna í fylgd sérfræðinga.
Boðið verður upp á fjórar stuttar leiðsagnir um handritasýninguna Heimur í orðum:
- Á ensku kl. 14 og 14.30.
- Á íslensku kl. 15 og 15.30.

Kl. 16.15−16.45
Saxófóndúettinn Saxi & Sachsi flytur lifandi lyftutónlist kryddaða með þjóðlegum fróðleik ásamt því að greina frá samanburðarrannsóknum á stöðu saxófónsins að fornu og nýju með sérstakri áherslu á íslenskar fornbókmenntir.

Veigar og veitingar fást á kaffihúsinu Ými.

Viðburður á Facebook.

Upphafsmálþing Íslenska málsýnabankans fer fram í fyrirlestrasal Eddu þriðjudaginn 25. ágúst frá klukkan 14 til 17.

Þar eru á dagskrá, auk kynningar á Íslenska málsýnabankanum, fyrirlestrar frá erlendum samstarfsaðilum verkefnisins innan Speech Accessibility Project og DELAD-átaksins.

Fjallað verður um nýtingu á máltækni- og gervigreindarlausnum í þágu fólks með tal- og máltruflanir og áhersla lögð á uppbyggingu gagnainnviða.

Nánar á vef Háskóla Íslands.

English below

Menota (Medieval Nordic Text Archive) eru samtök norrænna stofnana og safna sem vinna með miðaldatexta og handrit frá Norðurlöndunum á stafrænu formi.

Markmið Menota er að varðveita miðaldatexta og gera þá aðgengilega á stafrænu formi, auk þess að aðlaga og þróa þá kóðunarstaðla sem nauðsynlegir eru fyrir slíka útgáfu.

Í gagnagrunninum eru textar á norrænu tungumálunum og latínu.

Samtökin voru stofnuð árið 2001 og fagna því 25 ára afmæli í ár. Af því tilefni verður efnt til opinbers málþings 10. september í fyrirlestrasal Eddu.

Sjá dagskrá hér fyrir neðan.

***

Menota (Medieval Nordic Text Archive) is a network of leading Nordic archives, libraries and research departments working with medieval texts and manuscript facsimiles.

The aim of Menota is to preserve and publish medieval texts in digital form and to adapt and develop encoding standards necessary for this work.

The archive contains texts in the Nordic languages as well as in Latin.

Menota was founded in 2001 and on the occasion of this 25 year anniversary, a seminar will be held in the conference hall of Edda on September 10, 2026.

Dagskrá

13–13.15
Setning og ávarp

13.15–14.15
Litið yfir farinn veg: Odd Einar Haugen og Paul Meurer

14.15–14.45
Kaffihlé

14.45–15.45
Horft fram á veginn: Beeke Stegmann og Tarrin Wills

15.45–17
Móttaka

Veturliði Óskarsson flytur fyrirlestur í tengslum við sýninguna Heimur í orðum í fyrirlestrasal Eddu.

Nánari upplýsingar síðar.

Vökufélagið blæs til málþings í Eddu í samstarfi við Árnastofnun. Málþingið er fyrsti viðburður Vöku þjóðlistahátíðar og ber yfirskriftina Hvað er á seyði?

Á þessu málþingi mæta fulltrúar frá samfélögum harmóníkuunnenda, handverksfólks, þjóðdansara, kvæðamanna, fræðafólks og fleiri hópa sem tengjast þjóðlistum á Íslandi og kynna bæði eigin starfsemi og helstu áskoranir síðastliðinna ára.

Seinni helmingur málþingsins verður helgaður pallborðsumræðum þar sem fulltrúum valinna samtaka er boðið að taka þátt í umræðum um stöðu þjóðlista í samfélaginu í dag. Umræðustjóri: Kristinn Schram.

Ókeypis aðgangur, kaffi og kleinur.

Húsið verður opnað kl. 13.

Sigurðar Nordals fyrirlestur er haldinn 14. september ár hvert. Fyrirlesari að þessu sinni er fornleifafræðingurinn Birna Lárusdóttir.

Efni fyrirlestrarins

Örnefni hafa löngum haft áhrif á afstöðu okkar til landslags og sögu.

Markviss söfnun þeirra hér á landi hófst snemma á 20. öld en örnefnalýsingar bera þess oft merki að vera flókin samsetning margra sjónarhorna, enda verða nöfnin til og eru notuð í samfélagi manna sem er margbrotið í tíma og rúmi.

Sum varðveitast í munnlegri geymd eða á prenti og önnur hafa horfið eða mjakast í bakgrunninn í flóknu framvinduferli.

Surtsey reis úr hafi haustið 1963 en þar gefst einstakt færi á að rannsaka nafngiftir svo að segja frá fyrsta degi og rekja ferli örnefna í samhengi við landnám og dvöl mannsins í eynni.

Hér verður sagt frá því hvernig nýtt land varð til og öðlaðist merkingu, m.a. með örnefnum. Byggt er á margvíslegum rannsóknum höfundar bæði á vettvangi í Surtsey og á greiningu heimilda af ýmsu tagi, m.a. varðveittra gestabóka úr eynni.

Nánar um fyrirlesara

Fyrirlesturinn byggir á doktorsritgerð Birnu í landfræði við Háskóla Íslands, en vörnin fór fram í mars 2026. Birna sat í rannsóknarstöðu Sigurðar Nordals við Árnastofnun um þriggja ára skeið meðan á náminu stóð.

Hún er með MA-próf í fornleifafræði og BA-próf í íslensku og hefur sinnt margvíslegum störfum sem varða minjar og menningarlandslag. Hún hefur starfað við fornleifarannsóknir um árabil hjá Fornleifastofnun Íslands ses. auk þess að ritstýra Árbók fornleifafélagsins um nokkurra ára skeið. Hún er aðalhöfundur og ritstjóri bókarinnar Mannvist sem kom út hjá forlaginu Opnu 2011.

Auk þess að taka þátt í rannsóknarverkefnum starfar hún hjá Minjastofnun Íslands um þessar mundir og sem formaður faghóps 1 í rammaáætlun auk þess að rita pistla í Bændablaðið.

Viðburður á Facebook.