Margt áhugavert og skemmtilegt leynist í þjóðfræðisafni Árnastofnunar. Meginuppistaða safnsins eru hljóðritanir sem gerðar voru á vegum stofnunarinnar upp úr miðri síðustu öld og til loka hennar en þar er þó einnig að finna margs konar annað efni.

Í safninu eru meðal annars varðveitt afrit af elstu íslensku upptökunum sem gerðar voru á vaxhólka í byrjun síðustu aldar og einnig efni frá ýmsum tímum sem einstaklingar hafa tekið upp og safninu síðan verið afhent til varðveislu.

Hægt er að rekja rauðan þráð í gegnum tímann með hjálp skemmtilegra dæma úr safninu. Hér er eitt slíkt:

Jón Leifs (1899–1968) tónskáld hljóðritaði á vaxhólka hér á landi í þremur lotum árin 1926, 1928 og 1935. Hann tók meðal annars upp kveðskap og söng Ríkarðs Jónssonar (1888–1977) myndhöggvara.

Það var árið 1926 sem Ríkarður söng þjóðlagið við kvæðið um séra Magnús sem settist upp á Skjóna – hér er hægt að hlusta á það:

Ekki svo löngu eftir þetta varð mögulegt að hljóðrita á svokallaðar lakkplötur. Elstu slíkar upptökur í safninu eru sagðar frá 1928 en þær eru einmitt einnig af kveðskap Ríkarðs.

Hvort sem hann eignaðist sjálfur slíkt upptökutæki eða ekki er ljóst að hann hefur haft aðgang að einu slíku. Árið 2008 afhentu dætur Ríkarðs safninu nefnilega tvær lakkplötur sem faðir þeirra hafði hljóðritað á.

Á annarri plötunni ræðir hann við séra Árna Þórarinsson (1860–1948) en þeir voru nágrannar á Grundarstíg 15 og 15a í Reykjavík um árabil og urðu góðir vinir eins og hægt er að heyra Ólöfu Ríkarðsdóttur (1922–2017) segja frá:

Á plötunni tala Árni og Ríkarður um Njálu, Árni segir hluta úr sögunni og fer með vísur úr Gunnarsrímum eftir Sigurð Breiðfjörð. Síðan kveða þeir vinirnir saman þessar vísur með kvæðalagi Guðmundar Árnasonar „dúllara“ (1833–1913) sem var náfrændi Árna.

Ítarlega frásögn Árna Þórarinssonar af Guðmundi dúllara er að finna í fyrsta bindi ævisögu hans, en hún kom fyrst út í sex bindum árin 1945–1950. Eins og þekkt er skrifaði Þórbergur Þórðarson rithöfundur (1888–1974) ævisöguna eftir frásögn Árna sjálfs og hefur oft verið sagt að þar hafi trúgjarnasti maður Íslands hlustað á þann lygnasta.

Hvað sem því líður hefur prófessor Bergljót Soffía Kristjánsdóttir bent á í greininni „að predika dýraverndun fyrir soltnum hýenum“ (sjá helst bls. 16–17 og 29) hvernig Þórbergur hermdi eftir þeim persónum sem hann skrifaði um til þess „að finna til einkenna þeirra eða sannreyna þau í og á eigin kroppi áður en hann gefur þeim líf í orðum“ (bls. 17).

Næsta hljóðupptökutækni á eftir lakkplötunum var stálþráður en engar slíkar upptökur er að finna í safninu. Langstærsti hluti þess er tekinn upp á segulbönd sem komu til sögunnar um 1950 og einmitt á slíkum miðli er varðveitt upptaka þar sem Þórbergur hermir eftir séra Árna.

Stefán Karlsson (1928–2006) afhenti safninu segulbandsspólu sem hann hljóðritaði meðal annars á í veislu í Kaupmannahöfn 1959. Þar syngur Þórbergur fyrst eigin kvæði við eigin lög en tekur síðan til við að herma eftir séra Árna og fer meira að segja með sögur sem komu ekki út í ævisögunni:

Á eftir segulböndunum komu hljóðsnældur til sögunnar og síðast ýmis konar stafrænar upptökur, til dæmis svokallaðir minidiskar, en þannig tækni var einmitt notuð þegar talað var við dætur Ríkarðs Jónssonar árið 2008.